طعم سبز طبیعت در سفره مردم کهگیلویه

به گزارش پایگاه خبری کهگیلویه، با آغاز فصل بارندگی، وقتی دشت‌های جنوب دوباره جان می‌گیرند، «توله» از دل خاک سر برمی‌آورد و همراه با «کلگ» – نان بلوط کهن – بار دیگر به سفره‌های مردم کهگیلویه بازمی‌گردد. سبزی‌ای خودرو اما ریشه‌دار در فرهنگ بومی که از چیدن در دشت تا پختن با سیر سرخ‌شده، آیینی ساده و صمیمانه را زنده می‌کند؛ آیینی که هنوز هم طعم طبیعت را در زندگی روزمره مردم جاری نگه داشته است.

در روزهای بارانی جنوب، وقتی نخستین جوانه‌ها از خاک نم‌خورده سر برمی‌آورند، «توله» نیز فصل حضورش را آغاز می‌کند؛ سبزی کوچکی که در کهگیلویه، مناطق گرمسیری نه‌تنها یک خوراک فصلی، بلکه بخشی از هویت غذایی و فرهنگی مردم است. برگ‌های گرد و لطیف توله، با رنگ سبز زنده و بافت نرم، در همان نگاه اول حس تازگی و سادگی طبیعت را منتقل می‌کند.

سبزی خودرو اما جان‌بخش دشت‌های جنوب

در روزهای پایانی زمستان، در هر گوشه خاک جنوب سبزی کوچکی از دل زمین سر برمی‌آورد؛ سبزی‌ای که مردم کهگیلویه و مناطق گرمسیری آن را با نام «توله» می‌شناسند. گیاهی خودرو، ساده و بی‌ادعا که سال‌هاست در سفره‌های محلی جایگاهی ثابت دارد و در طب سنتی نیز به‌عنوان گیاهی شفابخش با نام "پنیرک"شناخته می‌شود.

برگ‌های گرد و لطیف توله، با رنگ سبز زنده و بافت نرم، در همان نگاه اول حس تازگی را منتقل می‌کند. زنان روستا، سبد به دست، صبح زود راهی دشت می‌شوند تا پیش از گرم‌شدن هوا، برگ‌های جوان و تازه‌روییده را بچینند؛ برگ‌هایی که قرار است در آش‌های محلی، بورانی‌ها و خوراک‌های ساده اما اصیل جنوبی جا خوش کنند.

توله تنها یک سبزی خوراکی نیست؛ داروخانه‌ای کوچک در دل طبیعت است. وجود موسیلاژ فراوان در برگ‌ها، این گیاه را به یکی از بهترین نرم‌کننده‌های طبیعی سینه و دستگاه تنفسی تبدیل کرده است. در بسیاری از خانه‌ها، دمنوش گل پنیرک هنوز هم نسخه‌ای قدیمی اما کارآمد برای سرفه، زکام و گرفتگی صداست. در طب سنتی، توله را گیاهی مفید برای کبد، کلیه، عفونت‌های زنان و حتی کاهش فشار خون می‌دانند.

در بازارهای محلی شهرستان کهگیلویه این روزها بساط فروش توله داغ است. دسته‌های سبز و تازه، کنار سبزی‌های کوهی دیگر چیده شده‌اند و بوی خاک باران‌خورده از میانشان بلند می‌شود. فروشندگان می‌گویند: «توله هر سال هست، اما کیفیتش به باران بستگی دارد. امسال خدا را شکر خوب روییده.»

با وجود ارزش غذایی بالا و خواص درمانی متعدد، توله همچنان گیاهی خودرو و بومی است؛ گیاهی که بدون نیاز به کود و سم، تنها با بارش‌های طبیعی رشد می‌کند و همین موضوع آن را به یکی از سالم‌ترین سبزی‌های محلی تبدیل کرده است.

در روزگاری که بسیاری از خوراکی‌ها صنعتی شده‌اند، توله یادآور سادگی و اصالت است؛ سبزی کوچکی که از دل خاک می‌روید و بی‌هیچ ادعایی، هم سفره مردم را رنگین می‌کند و هم تن بیمار را آرام.

Pause

00:00

Mute

Settings

PIPEnter fullscreen

آیین توله‌چینی؛ دورهمی زنانه در دل دشت

چیدن توله در فرهنگ بومی تنها یک کار روزمره نیست؛ نوعی آیین جمعی است. زنان روستا صبح زود، پیش از گرم‌شدن هوا، سبد به دست راهی دشت می‌شوند. کنار هم می‌نشینند، توله‌ها را می‌چینند و در میان گفت‌وگوهای صمیمانه، برگ‌های جوان و تازه‌روییده را جدا می‌کنند. این دورهمی‌ها بخشی از حافظه جمعی مردم منطقه است؛ جایی که کار و زندگی در هم می‌آمیزد.

 این روزها که صحرا سرشار از نعمت‌های طبیعی است و انواع سبزی‌های خودرو در دشت‌ها روییده‌اند، مددجویان و کارآفرینان یک گروه جهادی، با همراهی مسئولان پویش «ایران همدلی»، به دنبال بهره‌گیری از همین ظرفیت‌های طبیعی برای کسب روزی حلال هستند. این همراهی، بخشی از رسالت خدمت‌رسانی گروه جهادی شهید سید بهروز رضویان است؛ حرکتی که بر پایه همدلی، یاری‌رسانی و ایجاد فرصت‌های کوچک اما مؤثر برای زندگی بهتر شکل گرفته است.

در روزهای اخیر، صحرای سرسبز و بکر روستای پادوک نیز حال‌وهوای دیگری داشت. جمعی از مددجویان گروه «ایران همدلی» در قالب برنامه کاریابی و توانمندسازی، راهی این دشت شدند؛ دشتی که این روزها پر از توله‌های تازه‌روییده است. حضور آنان در طبیعت تنها یک گشت‌وگذار ساده نبود، بلکه نوعی کارآفرینی بومی بود که با چیدن توله‌ها آغاز شد. مددجویان پس از جمع‌آوری توله‌ها، آن‌ها را دسته‌بندی کردند و هر دسته را به قیمت سی هزار تومان به فروش رساندند؛ درآمدی کوچک اما حلال که می‌تواند آغازگر یک مسیر اقتصادی پایدار باشد. برخی نیز توله‌ها را خشک می‌کنند تا در زمان مناسب با قیمت بالاتری عرضه کنند؛ روشی که سال‌هاست در میان خانواده‌های محلی رواج دارد.

از شست‌وشو تا پخت؛ بوی طبیعت در خانه

پس از بازگشت به خانه، توله با دقت تمیز و شسته می‌شود. سپس در دیگی از آب می‌جوشد تا لعاب طبیعی‌اش آزاد شود و بوی خاص آن فضای خانه را پر کند؛ بویی که برای بسیاری یادآور روزهای بارانی و فصل رویش است. مرحله اصلی پخت، ترکیب توله آب‌پز با سیر سرخ‌شده است؛ امضای طعمی که این سبزی خودرو را به یک خوراک کامل تبدیل می‌کند. بسته به ذائقه، برخی خانواده‌ها ادویه‌جات محلی یا رب گوجه‌فرنگی نیز به آن اضافه می‌کنند.

خوراک نهایی معمولاً همراه با کلگ – نان بلوط سنتی منطقه – سرو می‌شود. کلگ که از آرد بلوط تهیه می‌شود، یکی از سالم‌ترین نان‌های محلی است. کنار هم قرار گرفتن توله و کلگ، پیوندی است میان دشت‌های سبز و جنگل‌های بلوط؛ دو محصول طبیعی که سال‌هاست سفره مردم کهگیلویه را زنده نگه داشته‌اند.

دمنوش توله؛ نسخه‌ای قدیمی اما زنده

گل‌ها و برگ‌های خشک‌شده توله نیز برای تهیه دمنوش استفاده می‌شود؛ نوشیدنی‌ای آرام‌بخش و نرم‌کننده سینه که هنوز هم در بسیاری از خانه‌ها برای درمان سرفه، زکام و خشونت صدا کاربرد دارد.

خواص درمانی توله؛ پشتوانه علمی یک گیاه بومی

پژوهش‌های علمی انجام‌شده روی گونه Malva parviflora – همان توله محلی – نشان می‌دهد این گیاه سرشار از ترکیبات فعالی مانند موسیلاژ، فلاونوئیدها، آنتوسیانین‌ها، ویتامین C و تانن‌هاست؛ موادی که اثرات درمانی قابل توجهی دارند.

ضدالتهاب و نرم‌کننده طبیعی

موسیلاژ فراوان توله با ایجاد یک لایه محافظ روی بافت‌ها، التهاب را کاهش می‌دهد. به همین دلیل در درمان سرفه و خشونت صدا، التهاب گلو، تحریکات تنفسی، التهاب معده و روده موثر است.

تقویت سیستم ایمنی

ترکیبات آنتی‌اکسیدانی توله با خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد، به تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو کمک می‌کنند؛ موضوعی که در پیشگیری از بیماری‌های التهابی اهمیت دارد. همچنین لعاب گیاه توله خاصیت آرام‌بخش گوارشی دارد و می‌تواند التهاب معده را کاهش دهد، حرکات روده را تنظیم کند ،یبوست خفیف را بهبود دهد

در منابع طب ایرانی، توله به‌عنوان گیاهی ادرارآور و ضدعفونی‌کننده ملایم معرفی شده است و در کاهش: سوزش ادرار، التهاب مثانه، عفونت‌های خفیف ادراری نقش دارد. همچنین به دلیل اثرات ضدالتهابی، برای کاهش عفونت‌های زنان و تسکین دردهای رحمی نیز توصیه شده است. برخی مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که عصاره توله می‌تواند به کاهش ملایم فشار خون، تنظیم سطح قند خون کمک کند.

توله، سبزی کوچک و خودروی دشت‌های جنوب، امروز نه‌تنها بخشی از فرهنگ غذایی مردم کهگیلویه است، بلکه پشتوانه علمی نیز یافته است. از آیین توله‌چینی در دشت‌ها تا پخت آن با سیر سرخ‌شده و مصرف همراه با کلگ، و از دمنوش سنتی تا خواص درمانی اثبات‌شده، همه نشان می‌دهد که این گیاه ساده، نقشی عمیق در زندگی مردم دارد؛ نقشی که طبیعت، فرهنگ و سلامت را در کنار هم قرار می‌دهد.